Lãi suất cơ bản là khái niệm nhiều người nghe nhưng ít hiểu đúng. Cùng với lãi suất tái cấp vốn và tái chiết khấu, đây là 3 loại lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) - công cụ để điều tiết thanh khoản, kiểm soát lạm phát, và ảnh hưởng gián tiếp đến lãi suất huy động/cho vay trên thị trường. Bài viết giải thích rõ sự khác nhau, vai trò và ảnh hưởng của chúng đến túi tiền của người dân bình thường.
3 loại lãi suất điều hành của NHNN
| Loại | Mức 2026 | Bản chất | Vai trò |
|---|---|---|---|
| Lãi suất cơ bản | 9,0%/năm | Lãi tham chiếu chung | Chủ yếu cho điều khoản dân sự (lãi chậm trả, lãi phạt) |
| Tái cấp vốn | 4,5%/năm | NHNN cho NHTM vay có thế chấp | Cung cấp thanh khoản ngắn hạn cho NHTM |
| Tái chiết khấu | 3,0%/năm | NHNN mua giấy tờ có giá từ NHTM | Bơm thanh khoản, tín hiệu chính sách tiền tệ |
Lãi suất cơ bản là gì?
Lãi suất cơ bản (basic interest rate) là lãi suất tham chiếu do NHNN công bố. Từ 2010 đến nay giữ nguyên 9%/năm. Ứng dụng chính hiện tại:
- Tham chiếu trong Bộ luật Dân sự: theo Điều 468, lãi suất thỏa thuận trong hợp đồng dân sự không được vượt quá 20%/năm (~2,5 lần lãi cơ bản trước 2017).
- Tính lãi chậm trả: trong nhiều hợp đồng, lãi chậm trả được tính theo lãi cơ bản + biên độ.
- Không còn là công cụ điều hành chính: từ khi Luật NHNN 2010 sửa đổi, NHNN chuyển sang dùng tái cấp vốn và tái chiết khấu.
Lãi suất tái cấp vốn
Là lãi suất NHNN áp dụng khi cho NHTM vay có thế chấp bằng giấy tờ có giá (trái phiếu Chính phủ, tín phiếu NHNN). Đây là "cửa sổ" thanh khoản của NHTM khi cần tiền cấp bách.
Hiện tại 4,5%/năm. Khi NHNN giảm tái cấp vốn: NHTM vay rẻ hơn, có thể giảm lãi cho vay khách hàng. Khi tăng: NHTM thiếu tiền rẻ, lãi gửi và lãi vay đều có xu hướng tăng.
Lãi suất tái chiết khấu
Là lãi suất NHNN áp dụng khi mua lại giấy tờ có giá ngắn hạn (T-bill, hối phiếu, trái phiếu sắp đáo hạn) từ NHTM. Khác với tái cấp vốn, đây là mua đứt, không phải cho vay.
Hiện tại 3,0%/năm - thấp nhất trong 3 loại. Tái chiết khấu đóng vai trò "sàn" thanh khoản trong thị trường liên ngân hàng.
Tác động đến lãi gửi/lãi vay ngân hàng
Khi NHNN điều chỉnh 3 lãi suất trên, NHTM phản ứng theo chuỗi:
- Lãi suất liên ngân hàng biến động trước tiên (trong ngày).
- Lãi gửi không kỳ hạn và ngắn hạn (1-3 tháng) điều chỉnh sau 1-2 tuần.
- Lãi gửi dài hạn (6-12 tháng) điều chỉnh sau 2-4 tuần.
- Lãi cho vay điều chỉnh sau cùng, với độ trễ 1-3 tháng.
Ví dụ: tháng 3/2023 NHNN giảm tái cấp vốn từ 6% xuống 5,5%, lãi huy động 12 tháng Big4 chỉ giảm thực sự từ tháng 5/2023.
Ví dụ ảnh hưởng: bạn đang có khoản vay 2 tỷ
Tình huống: Anh Nam vay mua nhà 2 tỷ, lãi thả nổi theo công thức "lãi tiết kiệm 13 tháng Vietcombank + 3,5%". Hiện tại lãi 13T VCB là 5,1%, vậy anh Nam đang chịu lãi 8,6%.
NHNN hạ tái cấp vốn từ 4,5% xuống 4,0%. Tác động đây đủ:
- Sau 1 tháng: lãi 13T VCB giảm xuống 4,7%.
- Lãi vay của anh Nam: 4,7% + 3,5% = 8,2% - giảm 0,4 điểm.
- Trên khoản vay 2 tỷ, anh Nam tiết kiệm ~8 triệu/năm tiền lãi.
Theo dõi sát các quyết định điều hành của NHNN giúp bạn dự báo biến động trả nợ. Cập nhật tại công cụ lãi suất VN247.
So sánh với các nước khác
| Quốc gia | Cơ quan điều hành | Lãi suất chính | Mức 2026 |
|---|---|---|---|
| Việt Nam | NHNN | Tái cấp vốn | 4,5% |
| Mỹ | Fed | Fed Funds Rate | 4,25-4,5% |
| EU | ECB | Deposit Rate | 2,5% |
| Nhật | BOJ | Policy Rate | 0,5% |
| Trung Quốc | PBOC | LPR 1Y | 3,1% |
Câu hỏi thường gặp
Lãi suất cơ bản hiện nay bao nhiêu?
9%/năm, giữ nguyên từ 2010. Chủ yếu dùng trong hợp đồng dân sự.
Tái cấp vốn và tái chiết khấu khác nhau thế nào?
Tái cấp vốn = NHNN cho vay có thế chấp. Tái chiết khấu = NHNN mua giấy tờ có giá. Tái chiết khấu thường thấp hơn.
Khi NHNN giảm lãi suất điều hành, lãi gửi có giảm không?
Có, sau 2-4 tuần.
Tại sao lãi suất cơ bản giữ nguyên 9% 16 năm?
Vì NHNN đã chuyển sang dùng công cụ khác (tái cấp vốn, OMO). Lãi cơ bản còn duy nhất vai trò tham chiếu pháp lý.
Liên quan
- Lãi suất ngân hàng 2026: So sánh 30 ngân hàng
- Lãi suất vay mua nhà 2026: 10 ngân hàng rẻ nhất
- Lãi kép là gì? Công thức, ví dụ tính chi tiết
- Bảo hiểm tiền gửi tối đa bao nhiêu?
Tóm lược
NHNN có 3 lãi suất điều hành: cơ bản (9% - tham chiếu pháp lý), tái cấp vốn (4,5% - cho vay NHTM), tái chiết khấu (3% - mua giấy tờ có giá). Tái cấp vốn là quan trọng nhất trong điều hành thị trường. Thay đổi này tác động tới lãi gửi/vay ngân hàng sau 2-4 tuần. Theo dõi tại công cụ lãi suất VN247.
Bài viết được tư vấn bởi Chuyên gia tài chính Phạm Quốc Hùng, CFA. Các mức lãi suất điều hành thay đổi theo quyết định của NHNN, vui lòng đối chiếu tại sbv.gov.vn.
