Nghỉ thai sản cho cha là quyền lợi quan trọng nhưng nhiều lao động nam không biết hoặc không sử dụng. Theo Điều 34 Luật BHXH 2024 (hiệu lực 01/07/2025), NLD nam đang đóng BHXH bắt buộc được nghỉ 5-14 ngày khi vợ sinh con, hưởng 100% lương bình quân 6 tháng đóng BHXH. Bài viết hướng dẫn chi tiết số ngày nghỉ, hồ sơ, cách tính mức hưởng và ví dụ thực tế cho cha 2026.
Số ngày nghỉ thai sản cho cha 2026
Theo Điều 34 Luật BHXH 2024, lao động nam đang đóng BHXH bắt buộc được nghỉ khi vợ sinh con với các mức:
| Trường hợp | Số ngày nghỉ (ngày làm việc) |
|---|---|
| Vợ sinh thường, sinh 1 con | 5 ngày |
| Vợ sinh mổ hoặc sinh dưới 32 tuần tuổi | 7 ngày |
| Vợ sinh đôi | 10 ngày |
| Từ con thứ 3 trở lên | Cộng thêm 3 ngày/con (10 + 3 = 13 ngày sinh 3, 10 + 6 = 16 với sinh 4...) |
| Vợ sinh đôi trở lên + phải mổ | 14 ngày |
Đây là ngày làm việc, không tính thứ 7, chủ nhật và ngày lễ. Nghĩa là nghỉ 5 ngày có thể kéo dài trên lịch gần 1 tuần thực tế.
Điều kiện hưởng chế độ thai sản cho cha
Đơn giản hơn nhiều so với chế độ thai sản cho mẹ:
- Là NLD đang đóng BHXH bắt buộc tại thời điểm vợ sinh con.
- Không yêu cầu đóng đủ 6 tháng như yêu cầu với mẹ sinh con (Điều 31 Luật BHXH 2024).
- Vợ sinh con tự nhiên hay IVF, sinh thường hay sinh mổ đều được.
Trường hợp cha được nghỉ thêm khi vợ nghỉ sinh: Theo Điều 34.7 Luật BHXH 2024, nếu chỉ có cha tham gia BHXH mà vợ không tham gia, cha vẫn được nghỉ trợ cấp một lần bằng 2 lần lương cơ sở cho mỗi con (trợ cấp 1 lần khi sinh, không phải nghỉ thai sản hàng ngày).
Thời gian nghỉ và cách chia
Cha có thể nghỉ trong vòng 60 ngày kể từ ngày vợ sinh con. Có thể:
- Nghỉ 1 lần liên tục.
- Chia tối đa 2 lần, mỗi lần tối thiểu 1 ngày.
Ví dụ: Vợ sinh ngày 01/06/2026, cha có thể nghỉ 3 ngày từ 01-03/06 (chăm sóc lúc vừa sinh) và 2 ngày từ 25-26/06 (khi vợ và con điều chỉnh về nhà hoặc đi khám hậu sản). Tổng 5 ngày vẫn được tính thai sản.
Nên thông báo trước với NSDLD về kế hoạch nghỉ để bố trí công việc, nhưng NSDLD không được từ chối chế độ thai sản của NLD.
Mức hưởng tiền thai sản
Công thức theo Điều 39 Luật BHXH 2024:
Mức hưởng 1 ngày = Mức lương bình quân đóng BHXH 6 tháng liền kề trước khi nghỉ / 24
Tiền thai sản = Mức hưởng 1 ngày x Số ngày nghỉ
Lấy 24 vì quy ước 1 tháng có 24 ngày làm việc.
Ví dụ tính cụ thể
Ví dụ 1: Anh F lương đóng BHXH bình quân 6 tháng gần nhất 15.000.000 đồng/tháng. Vợ sinh thường 1 con, nghỉ 5 ngày.
- Mức 1 ngày = 15.000.000 / 24 = 625.000 đồng.
- Tiền thai sản = 625.000 x 5 = 3.125.000 đồng.
Ví dụ 2: Anh G lương đóng BHXH 25.000.000, vợ sinh mổ (sinh 1 con), nghỉ 7 ngày.
- Mức 1 ngày = 25.000.000 / 24 = 1.041.667 đồng.
- Tiền thai sản = 1.041.667 x 7 = 7.291.667 đồng.
Ví dụ 3: Anh H lương 20.000.000, vợ sinh đôi và phải mổ, nghỉ 14 ngày.
- Mức 1 ngày = 20.000.000 / 24 = 833.333 đồng.
- Tiền thai sản = 833.333 x 14 = 11.666.667 đồng.
Tiền thai sản không chịu thuế TNCN và không tính đóng BHXH/BHYT.
Hồ sơ xin hưởng chế độ thai sản
Theo Quyết định 222/QĐ-BHXH và Luật BHXH 2024, NLD nam cần:
- Bản sao giấy khai sinh hoặc giấy chứng sinh của con.
- Giấy xác nhận của cơ sở y tế trong các trường hợp:
- Sinh mổ (giấy ra viện có ghi sinh mổ).
- Con dưới 32 tuần tuổi.
- Sinh con phải phẫu thuật.
- Đơn đề nghị hưởng chế độ thai sản (mẫu 01-HSB của cơ quan BHXH).
Quy trình nộp hồ sơ
Bước 1: Thông báo với công ty
Báo Phòng Nhân sự/Hành chính ngay kế hoạch nghỉ. Nộp hồ sơ giấy tờ khi có (giấy chứng sinh, giấy khai sinh).
Bước 2: Công ty lập hồ sơ
NSDLD lập danh sách NLD nghỉ việc hưởng chế độ (mẫu 01B-HSB) và gửi cơ quan BHXH trong 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ của NLD.
Bước 3: BHXH chi trả
Cơ quan BHXH giải quyết trong vòng 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ. Tiền chuyển về công ty hoặc chuyển thẳng tài khoản NLD tùy hình thức đã đăng ký.
Quyền lợi khi nghỉ - những điều không mọi người biết
- Nghỉ có lương: NLD vẫn được tính nguyên lương, BHXH chi trả qua quỹ thai sản chứ công ty không phải trả.
- Không tính vào phép năm: 5-14 ngày thai sản hoàn toàn riêng, không trừ vào 12 ngày phép năm.
- Không được thay bằng tiền: NLD phải nghỉ thực tế để hưởng, không được "không nghỉ để nhận tiền".
- Không cắt trừ thời gian đóng BHXH: 5-14 ngày này vẫn được tính là thời gian đóng BHXH.
- Không bị sa thải: NSDLD không được đơn phương chấm dứt HĐLĐ trong thời gian NLD nghỉ thai sản hợp pháp.
Trường hợp đặc biệt
Cha nuôi nuôi con dưới 6 tháng tuổi
Theo Điều 36 Luật BHXH 2024, NLD nhận nuôi con dưới 6 tháng tuổi được nghỉ đến khi con đủ 6 tháng tuổi. Trường hợp cả cha và mẹ cùng điều kiện, chỉ 1 người được nghỉ.
Vợ không tham gia BHXH
Nếu vợ không tham gia BHXH và cha có BHXH đủ điều kiện, cha được trợ cấp 1 lần bằng 2 lần lương cơ sở cho mỗi con (Điều 38 Luật BHXH 2024). Lương cơ sở 2026: 2.340.000 -> 4.680.000 đồng/con.
Vợ chết sau khi sinh
Cha được hưởng thời gian thai sản còn lại của mẹ theo Điều 34.6 Luật BHXH 2024, có thể kéo dài đến khi con đủ 6 tháng tuổi.
Sai lầm phổ biến khi xin nghỉ thai sản cho cha
- Không biết quyền lợi này tồn tại. Rất nhiều lao động nam từ chối nghỉ vì nghĩ "chỉ có mẹ mới có thai sản".
- Chờ quá 60 ngày mới nộp hồ sơ. Hết thời gian, mất quyền lợi.
- Không xin giấy xác nhận sinh mổ từ bệnh viện. Mất quyền nhận 7 ngày (chỉ được 5 ngày).
- Nghỉ quá số ngày quy định. Phần vượt được tính là nghỉ không lương hoặc trừ phép năm.
Câu hỏi thường gặp
Cha được nghỉ thai sản bao nhiêu ngày?
5 ngày sinh thường, 7 ngày sinh mổ/dưới 32 tuần, 10 ngày sinh đôi, 14 ngày sinh đôi + mổ (Điều 34 Luật BHXH 2024).
Điều kiện hưởng chế độ thai sản cho cha?
Đang đóng BHXH bắt buộc tại thời điểm vợ sinh con. Không yêu cầu đủ 6 tháng.
Mức hưởng tiền thai sản cho cha là bao nhiêu?
100% lương bình quân 6 tháng đóng BHXH, tính theo số ngày nghỉ (lương 1 ngày = lương tháng / 24).
Có được nghỉ khi vợ sinh con bằng IVF không?
Có, mọi trường hợp sinh con đều áp dụng.
Phải nghỉ ngay lúc vợ sinh hay có thể chia nhỏ?
Nghỉ trong 60 ngày kể từ ngày vợ sinh, chia tối đa 2 lần.
Bài liên quan
- Hợp đồng lao động 2026: Các điều khoản bắt buộc
- Chế độ thai sản BHXH 2026: Điều kiện, mức hưởng
- Lương tối thiểu vùng 2026: Bảng chi tiết 4 vùng
- Xin nghỉ việc đúng luật: Thời hạn báo trước
Tóm lại, chế độ thai sản cho cha là quyền lợi tất cả lao động nam có BHXH bắt buộc được hưởng: 5 ngày sinh thường, 7 ngày sinh mổ, 10 ngày sinh đôi, 14 ngày khi vợ sinh đôi và phải mổ. Hưởng 100% lương bình quân 6 tháng, nghỉ trong 60 ngày sau sinh, có thể chia 2 lần. Nộp hồ sơ qua công ty trong 10 ngày làm việc, BHXH giải quyết trong 10 ngày tiếp theo. Đây là quyền lợi tiền hội, NLD nam nên sử dụng đầy đủ.
Tư vấn pháp lý: Luật sư Nguyễn Minh Quân. Nội dung tham khảo, vui lòng đối chiếu Luật BHXH 2024 (hiệu lực 01/07/2025), Bộ luật Lao động 2019 và Quyết định 222/QĐ-BHXH hiện hành.
