Hợp đồng lao động 2026 là văn bản xác lập quyền và nghĩa vụ giữa người lao động (NLD) và người sử dụng lao động (NSDLD). Theo Bộ luật Lao động 2019 (hiệu lực 01/01/2021) và các văn bản hướng dẫn mới nhất, HDLD phải có 10 nội dung bắt buộc, lập thành văn bản (trừ trường hợp dưới 1 tháng). Bài viết phân tích từng điều khoản, cách phát hiện hợp đồng bất lợi và lưu ý khi ký 2026.
Các loại hợp đồng lao động 2026
Từ BLLD 2019, chỉ còn 2 loại HDLD (Điều 20):
| Loại HDLD | Thời hạn | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Không xác định thời hạn | Không xác định ngày kết thúc | Hai bên tự do chấm dứt theo điều kiện luật định |
| Xác định thời hạn | Tối đa 36 tháng kể từ ngày có hiệu lực | Hết hạn phải ký mới hoặc thanh lý |
Khi HDLD xác định thời hạn hết hạn mà NLD vẫn tiếp tục làm việc, trong vòng 30 ngày phải ký HDLD mới. Nếu không ký, HDLD sẽ tự động trở thành HDLD không xác định thời hạn. Đây là quy định quan trọng nhiều doanh nghiệp hay quên.
Một doanh nghiệp chỉ được ký tối đa 2 lần HDLD xác định thời hạn với cùng 1 NLD. Lần ký tiếp theo phải là HDLD không xác định thời hạn.
10 nội dung bắt buộc trong HDLD 2026
Theo Điều 21 BLLD 2019, HDLD phải có đầy đủ:
- Tên, địa chỉ NSDLD và họ tên, chức danh người ký hợp đồng.
- Họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, địa chỉ cư trú, CCCD của NLD.
- Công việc và địa điểm làm việc.
- Thời hạn của HDLD.
- Mức lương theo công việc hoặc chức danh, hình thức trả lương, thời hạn trả lương, phụ cấp lương, các khoản bổ sung khác.
- Chế độ nâng lương, nâng bậc.
- Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi.
- Trang bị bảo hộ lao động.
- Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.
- Đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề.
Thiếu một trong những nội dung trên, hợp đồng không tự động vô hiệu nhưng NSDLD sẽ bị phạt 2-25 triệu đồng (Nghị định 12/2022) tùy số lượng NLD bị ảnh hưởng.
Thời gian thử việc và lương thử việc
Thử việc là giai đoạn quan trọng nhưng nhiều NLD chấp nhận điều khoản bất lợi do không nắm rõ luật.
Thời gian thử việc tối đa (Điều 25)
| Vị trí | Thử việc tối đa |
|---|---|
| Quản lý doanh nghiệp (giám đốc, phó giám đốc) | 180 ngày |
| Trình độ cao đẳng trở lên | 60 ngày |
| Trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ | 30 ngày |
| Công việc khác | 6 ngày làm việc |
Chỉ được thử việc 1 lần cho 1 công việc. Lương thử việc ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó (Điều 26). HDLD thử việc riêng hoặc điều khoản thử việc trong HDLD chính thức đều hợp lệ.
Mức lương, phụ cấp và các khoản bổ sung
Phải ghi cụ thể trong HDLD:
- Lương cơ bản: không được thấp hơn lương tối thiểu vùng. Chi tiết: Lương tối thiểu vùng 2026.
- Phụ cấp: chức vụ, độc hại, khu vực, thu hút, kiêm nhiệm...
- Các khoản bổ sung: thưởng, ăn ca, đi lại, điện thoại, hỗ trợ nhà ở.
- Hình thức trả: chuyển khoản hoặc tiền mặt, ngày trả.
Ví dụ tính đóng BHXH: Mức lương đóng BHXH = lương cơ bản + phụ cấp lương + các khoản bổ sung xác định được theo tháng. Doanh nghiệp có xu hướng ghi lương cơ bản thấp, phụ cấp "linh hoạt" cao để trốn BHXH - đây là sai phạm có thể bị truy thu và phạt.
Các điều khoản thường gây bất lợi cho NLD
Khi đọc HDLD, cần đặc biệt lưu ý:
1. Điều khoản bảo mật và không cạnh tranh
NSDLD có quyền yêu cầu NLD bảo mật bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ. Tuy nhiên, điều khoản "cấm làm việc cho đối thủ trong X năm sau khi nghỉ" cần bồi thường cho NLD. Không bồi thường, điều khoản vô hiệu.
2. Điều khoản đặt cọc, thế chấp giấy tờ
Cấm tuyệt đối. Điều 17 BLLD 2019 nghiêm cấm NSDLD giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của NLD; cấm yêu cầu đặt cọc tiền hoặc tài sản khác. Vi phạm bị phạt 20-25 triệu/NLD.
3. Phạt tiền khi nghỉ việc
HDLD ghi "nếu nghỉ trước 1 năm phải bồi thường 3 tháng lương" là vô hiệu, trừ trường hợp NSDLD đã chi phí đào tạo có thỏa thuận bồi hoàn chi phí đào tạo bằng văn bản riêng.
4. Điều chỉnh lương đơn phương
NSDLD không được tùy ý giảm lương nếu không có thỏa thuận bằng văn bản hoặc quyết định kỷ luật hợp pháp.
BHXH, BHYT, BHTN bắt buộc
NLD ký HDLD từ 1 tháng trở lên phải được đóng BHXH bắt buộc. Mức đóng 2026 (tính trên lương đóng BHXH):
| Loại bảo hiểm | NSDLD đóng | NLD đóng | Tổng |
|---|---|---|---|
| BHXH | 17,5% | 8% | 25,5% |
| BHYT | 3% | 1,5% | 4,5% |
| BHTN | 1% | 1% | 2% |
| Tổng | 21,5% | 10,5% | 32% |
Mức lương đóng BHXH tối đa bằng 20 lần lương cơ sở. NLD không được đóng BHXH có quyền khiếu nại lên cơ quan BHXH và Thanh tra lao động.
Chấm dứt HDLD và bồi thường
HDLD chấm dứt hợp pháp khi: hết hạn, hai bên thỏa thuận, NLD đủ điều kiện hưu, một bên đơn phương chấm dứt đúng luật. Chi tiết thời hạn báo trước khi xin nghỉ: Xin nghỉ việc đúng luật.
NSDLD chấm dứt HDLD trái pháp luật phải: nhận lại NLD, trả lương và đóng BHXH cho những ngày không được làm việc, bồi thường ít nhất 2 tháng lương. NLD đơn phương chấm dứt trái luật phải bồi thường nửa tháng lương + số tiền tương ứng tiền lương của những ngày không báo trước.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng lao động 2026 có mấy loại?
Chỉ 2 loại: xác định thời hạn (tối đa 36 tháng) và không xác định thời hạn. Loại mùa vụ đã bãi bỏ từ 2021.
Thử việc tối đa bao nhiêu ngày?
180 ngày với quản lý; 60 ngày với cao đẳng trở lên; 30 ngày với trung cấp; 6 ngày với công việc khác.
Hợp đồng lao động có bắt buộc bằng văn bản?
Có, trừ công việc dưới 1 tháng. Hợp đồng điện tử cũng có giá trị pháp lý.
Hợp đồng điện tử có giá trị pháp lý không?
Có, theo Điều 14 BLLD 2019, nếu dưới dạng thông điệp dữ liệu và đáp ứng điều kiện xác thực.
NLD chưa ký HDLD có được bảo vệ không?
Có. Đã làm việc thực tế thì xem như có quan hệ lao động, NSDLD vi phạm bị phạt đến 25 triệu.
Bài liên quan
- Trợ cấp thất nghiệp 2026: Điều kiện, mức hưởng
- Xin nghỉ việc đúng luật: Thời hạn báo trước
- Lương tối thiểu vùng 2026: Bảng chi tiết 4 vùng
- Tăng ca tối đa bao nhiêu giờ? Quy định 2026
Tóm lại, HDLD 2026 phải có đủ 10 nội dung bắt buộc theo Điều 21 BLLD 2019, lập thành văn bản (trừ công việc dưới 1 tháng), và NSDLD phải đóng đầy đủ BHXH/BHYT/BHTN. NLD nên đọc kỹ trước khi ký, đặc biệt là điều khoản thử việc, lương, phụ cấp và chế độ bảo hiểm. Có tranh chấp, liên hệ Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cấp huyện hoặc Liên đoàn Lao động địa phương.
Tư vấn pháp lý: Luật sư Nguyễn Minh Quân. Nội dung tham khảo, vui lòng đối chiếu Bộ luật Lao động 2019, Nghị định 145/2020/NĐ-CP và Nghị định 12/2022/NĐ-CP hiện hành.
