Bối cảnh và diễn biến chính của cuộc bầu cử tại Zambia
Ngày 13/8/2026, Zambia đã tổ chức cuộc bầu cử tổng thống, quốc hội và chính quyền địa phương trong bối cảnh kinh tế quốc gia đang gặp nhiều khó khăn với tỷ lệ nghèo đói và thất nghiệp cao. Cuộc bầu cử thu hút sự quan tâm của 8,7 triệu cử tri đăng ký tham gia bỏ phiếu nhằm lựa chọn tổng thống và 226 ghế trong quốc hội.
Cuộc đua tổng thống tập trung vào hai ứng viên nổi bật là đương kim Tổng thống Hakainde Hichilema, người đang trong nhiệm kỳ đầu và tìm kiếm nhiệm kỳ thứ hai với khẩu hiệu kinh tế tập trung vào tạo việc làm và các dự án hạ tầng lớn, cùng đối thủ Brian Mundubile, 55 tuổi, cựu bộ trưởng trong chính phủ tiền nhiệm thuộc Đảng Yêu nước (Patriotic Front, PF), hiện đứng đầu liên minh đảng NRPUP mới thành lập, chiếm đa số từ khối cựu chính đảng này.
Tình hình bạo lực và tạm dừng kiểm phiếu
Ông Brown Kasaro, viên chức cao cấp của Ủy ban bầu cử, cho biết "bạo lực nhằm vào nhân viên bầu cử và trong nhiều trường hợp đã dẫn đến việc đánh cắp các phiếu bầu đã được đánh dấu trong các hòm phiếu". Ủy ban sẽ xem xét lại quyết định đình chỉ trong vòng 24 giờ tới. Hiện chưa rõ việc tạm dừng kiểm phiếu sẽ ảnh hưởng đến kế hoạch công bố kết quả chính thức dự kiến vào ngày thứ Hai tiếp theo hay không.
Phản ứng của các ứng viên và tình hình chính trị xã hội
Trong khi Brian Mundubile ngày 14/8 tuyên bố chiến thắng vòng đầu tiên cả về chức tổng thống và đa số ghế quốc hội, ông bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về việc công bố kết quả bị trì hoãn và kêu gọi công khai, minh bạch trong quá trình xác nhận kết quả.
Tổng thống đương nhiệm Hakainde Hichilema, người 64 tuổi, đã nhiều lần tranh cử trước khi thành công năm 2021, cho biết nhóm của ông đang nhận được kết quả tích cực. Ông kêu gọi người dân giữ thái độ bình tĩnh, kiên nhẫn và yêu nước trong lúc chờ đợi kết quả chính thức từ cơ quan quản lý bầu cử với niềm tin vào tính trung thực của tiến trình.
Quan ngại về nhân quyền và an ninh trước bầu cử
Xen vào đó, các tổ chức nhân quyền đã cảnh báo về tình trạng hạn chế không gian đối thoại và áp lực lên những người biểu đạt quan điểm khác biệt dưới chính phủ của Hichilema, dù ông cam kết vực dậy nền kinh tế.
Tổng cục nhân quyền Zambia cho biết đã theo dõi chặt chẽ các vụ bắt giữ liên quan đến ứng viên, người ủng hộ và báo chí trước và trong suốt quá trình bầu cử. Bộ Nội vụ Zambia công bố đã bắt giữ một số nghi phạm bị cáo buộc âm mưu can thiệp vào hệ thống bầu cử, trong đó có ba cựu quan chức và một công dân Kenya 56 tuổi.
Các cá nhân khác, bao gồm một cựu bộ trưởng tỉnh, bị phát hiện giữ số tiền lớn tương đương 7,3 triệu kwacha (tương đương 388.000 USD) và đang được triệu tập phục vụ điều tra.
Bối cảnh kinh tế và triển vọng của Zambia
Mặc dù là quốc gia giàu tài nguyên đồng, cobalt, niken và mangan, Zambia vẫn đang chật vật với nghèo đói trên 70% dân số trong gần 22 triệu người sống dưới mức ba USD mỗi ngày và áp lực giá cả tăng cao.
Chính quyền tiền nhiệm dưới thời cố Tổng thống Edgar Lungu đã để lại nợ công lớn dẫn đến tình trạng vỡ nợ chủ quyền. Chính phủ Hichilema đã đạt được các thỏa thuận tái cơ cấu nợ quan trọng, khôi phục chương trình hỗ trợ từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và đưa nền kinh tế trở lại quỹ đạo tăng trưởng, được các nhà đầu tư và tổ chức quốc tế đánh giá tích cực.
Nguồn tham khảo
- SABC News - Zambia suspends vote counting following reports of violence
- Bangkok Post - Zambia suspends vote counting, citing violence
- France 24 Africa - Zambia suspends election vote counting over reports of violence
- Associated Press - Zambia suspends vote counting over reports of violence and ballot papers theft
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 2/3 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 1 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.
- SABC News
- Bangkok Post
- France 24 Africa
- France 24
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn VN247.
