Bãi nhiệm trưởng công tố ICC lần đầu tiên trong lịch sử
Vào ngày 24/7, tại trụ sở Liên Hiệp Quốc ở New York, hội đồng điều hành ICC gồm 125 quốc gia thành viên đã bỏ phiếu kín và với đa số áp đảo 82 phiếu thuận đã quyết định bãi nhiệm trưởng công tố Karim Khan vì những cáo buộc nghiêm trọng liên quan tới hành vi sai trái và vi phạm nghĩa vụ. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử ICC một trưởng công tố bị mất chức. Ngoài số phiếu thuận trên, có 13 thành viên bỏ phiếu giữ Khan lại, 15 nước bỏ phiếu trắng và một số không tham gia.
Karim Khan, người Anh, giữ chức trưởng công tố từ năm 2021, bị cáo buộc đã có mối quan hệ sai trái, thậm chí quấy rối tình dục với một nữ trợ lý thân cận trong văn phòng. Nữ nhân viên này, người chỉ yêu cầu được gọi bằng tên "Sarah", đã chia sẻ với CNN về những hành vi cưỡng ép và khẳng định không thể có sự đồng thuận do chênh lệch quyền lực rõ rệt giữa cô và Khan. Khan phủ nhận hoàn toàn mọi cáo buộc.
Quá trình xét xử và phản ứng từ các bên liên quan
Khan đã tự nguyện tạm ngưng công việc từ tháng 6/2023 trong thời gian điều tra cáo buộc, tuy nhiên ông đã bác bỏ mọi cáo buộc và khẳng định sẽ dùng mọi biện pháp pháp lý để kháng nghị quyết định bãi nhiệm. Luật sư của Khan, ông Tayab Ali, lên tiếng rằng quá trình bãi nhiệm mang tính chất chính trị và bất công, đồng thời không dựa trên cơ sở pháp lý đầy đủ. Ông cũng nhấn mạnh việc Khan không được phép trình bày chính thức trong phiên họp bãi nhiệm.
Chủ tịch Hội đồng Điều hành ICC, bà Päivi Kaukoranta, đánh giá sự đồng thuận của các thành viên thể hiện tinh thần đoàn kết nhằm duy trì uy tín và hiệu quả hoạt động của Tòa án trong việc bảo vệ cộng đồng quốc tế cũng như các nạn nhân các tội ác nghiêm trọng trên thế giới.
Bối cảnh chính trị và tác động rộng hơn
Quyết định bãi nhiệm diễn ra trong bối cảnh ICC đang đối mặt với nhiều áp lực chính trị. Năm 2024, Khan đã khởi tố các lãnh đạo cấp cao của Israel, trong đó có Thủ tướng Benjamin Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant, liên quan tới cuộc chiến ở Gaza. Các lệnh bắt giữ này gây phản ứng mạnh từ phía Israel và Mỹ, hai quốc gia không phải là thành viên ICC.
Bộ Ngoại giao Israel và một số quan chức cáo buộc Khan lợi dụng các vụ việc này để đánh lạc hướng dư luận khỏi các cáo buộc quấy rối tình dục nhằm né tránh trách nhiệm cá nhân. Trong khi đó, Mỹ tuyên bố đang tiến hành chiến dịch nhằm "giải thể" ICC, áp đặt các lệnh trừng phạt tài chính và hạn chế đi lại với các cá nhân liên quan đến ICC, nhằm bảo vệ chủ quyền của mình.
Bên cạnh đó, đúng ngay sau cuộc bỏ phiếu, Venezuela tuyên bố rút khỏi ICC, viện dẫn lý do về "thành kiến địa lý" khi ICC tập trung điều tra nhiều hơn ở các quốc gia châu Phi và Mỹ Latin, làm tổn hại đến khu vực Toàn cầu Nam.
Đánh giá từ các tổ chức và chuyên gia
Đại diện tổ chức Human Rights Watch, bà Liz Evenson, khẳng định ICC phải duy trì các tiêu chuẩn cao nhất, bao gồm đảm bảo môi trường làm việc an toàn cho nhân viên và bảo vệ nạn nhân khỏi các hành vi lạm dụng, quấy rối tình dục hoặc bạo lực tại nơi làm việc. Vụ việc làm nổi bật những thách thức kéo dài về vấn đề này dù ICC là cơ quan quốc tế quan trọng trong lĩnh vực pháp lý hình sự toàn cầu.
Các chuyên gia quốc tế cho rằng bên cạnh yếu tố cá nhân, quyết định bãi nhiệm Khan có phần bị ảnh hưởng bởi những mâu thuẫn chính trị phức tạp, nhất là khi ICC lần đầu tiên phát lệnh bắt đối với các lãnh đạo đồng minh phương Tây như Israel, điều chưa từng có trước đây.
Tình hình các vụ án liên quan và tương lai ICC
Dù Khan bị bãi nhiệm, các lệnh truy nã do ICC phát hành đối với Netanyahu và Gallant vẫn có hiệu lực và chỉ có các thẩm phán ICC mới có thể quyết định hủy bỏ, không phụ thuộc vào việc thay đổi trưởng công tố. ICC hiện sẽ phải khẩn trương bầu chọn trưởng công tố mới để tiếp tục duy trì hoạt động điều tra và truy tố các tội ác nghiêm trọng trên toàn cầu.
Vụ việc Karim Khan bãi nhiệm sau cáo buộc quấy rối tình dục đồng thời thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận quốc tế và tạo áp lực cải tổ sâu rộng trong cơ cấu và vận hành của ICC.
Những điều rút ra từ bài viết
- Đây là lần đầu tiên một trưởng công tố của ICC bị bãi nhiệm do cáo buộc sai phạm nghiêm trọng.
- Vụ việc làm nổi bật tính nhạy cảm và quan trọng của việc xử lý các cáo buộc quấy rối tình dục trong các tổ chức quốc tế.
- Áp lực chính trị từ các quốc gia như Mỹ và Israel ảnh hưởng rõ nét đến hoạt động và uy tín của ICC.
- Quyết định bãi nhiệm không ảnh hưởng ngay lập tức đến các lệnh bắt giữ vẫn còn hiệu lực do ICC phát hành trước đó.
- ICC cần bảo đảm môi trường làm việc an toàn và duy trì tiêu chuẩn cao nhằm bảo vệ quyền lợi nhân viên và nạn nhân.
Nguồn tham khảo
- CNA - ICC prosecutor Karim Khan removed over 'serious misconduct'
- NPR News - ICC member states vote to remove chief prosecutor Karim Khan
- Fox News - ICC prosecutor whose Netanyahu warrant fueled Mamdani arrest threat is fired over sexual misconduct
- The Times of India - ICC chief prosecutor removed from post over sexual misconduct allegations
- Deutsche Welle - ICC votes to dismiss Chief Prosecutor Karim Khan
- The Palestine Chronicle - Amid US, Israeli Pressure, ICC Votes to Remove Prosecutor Karim Khan - Palestine Chronicle
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 1/3 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 2 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.
- CNA
- NPR News
- Fox News
- The Times of India
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn VN247.
