Tòa án Syria tuyên án tử hình vắng mặt tổng thống Bashar al-Assad cùng các thân cận

Tuyên án lịch sử tại Syria đối với Bashar al-Assad và các thân cận

Ngày 26/4/2026, tại Tòa án Hình sự thứ tư ở thủ đô Damascus, Syria đã tiến hành phiên tòa xét xử vắng mặt tổng thống bị lật đổ Bashar al-Assad cùng với em trai Maher al-Assad và anh họ Atef Najib về các tội danh liên quan đến cuộc chiến tranh nội bộ kéo dài gần 14 năm. Ông Assad, người đã nắm quyền từ năm 2000 sau khi kế nhiệm cha mình, và các bị cáo bị buộc tội phạm nhiều tội ác nghiêm trọng như giết người có chủ ý, tra tấn, bắt giữ tùy tiện và các tội ác chống lại loài người.

Đây là lần đầu tiên ông Assad và các đồng phạm bị tòa án Syria tuyên án, sau khi chế độ của họ sụp đổ trong cuộc tấn công chớp nhoáng của lực lượng nổi dậy vào tháng 12/2024, kết thúc gần 50 năm sự cai trị của gia đình Assad tại nước này. Việc xét xử được giới chức mới của Syria khẳng định là một bước quan trọng hướng đến công lý chuyển tiếp, nhằm chấm dứt thời kỳ cai trị độc đoán và những đau thương kéo dài của người dân Syria.

Nhân vật và tội danh cụ thể được xét xử

Bashar al-Assad, 60 tuổi, hiện đang sống lưu vong tại Moscow, nơi ông và gia đình được đặc cách tị nạn nhân đạo từ khi rời Damascus đầu năm 2025. Tòa án đã tuyên án tử hình ông với cáo buộc giết người có chủ đích, tra tấn, bắt giữ tùy tiện và tội ác chống lại loài người trong suốt cuộc nội chiến. Em trai ông, Maher al-Assad, lãnh đạo lực lượng bộ binh thiết giáp số 4, cũng bị xét xử vắng mặt và nhận cùng mức án về các tội liên quan tới chiến tranh, trong đó có cáo buộc chịu trách nhiệm về các chiến dịch trấn áp tàn bạo, buôn bán ma túy và quản lý các trung tâm giam giữ bí mật.

Atef Najib, anh họ của Assad và là người đứng đầu cơ quan An ninh Chính trị ở tỉnh Deraa miền nam, nơi cuộc biểu tình chống chính phủ bắt đầu năm 2011, cũng bị kết án tử hình. Ông Najib là người duy nhất có mặt tại tòa trong chiếc lồng nhốt và bị cáo buộc về các tội ác gây mất ổn định, bao gồm bắt giữ và tra tấn thanh thiếu niên phản đối chính quyền, sự kiện được xem là khởi nguồn cuộc nổi dậy biến thành cuộc nội chiến đẫm máu kéo dài hàng thập kỷ.

Bối cảnh và diễn biến cuộc nội chiến Syria

Cuộc nội chiến bắt đầu từ năm 2011 trong bối cảnh làn sóng cách mạng Mùa xuân Ả Rập lan rộng ở Trung Đông. Người dân Syria, đa phần theo đạo Sunni, kêu gọi dân chủ hóa và chấm dứt chế độ độc tài của gia đình Assad thuộc cộng đồng Alawite thiểu số. Chính phủ Syria dưới quyền Bashar al-Assad phản ứng bằng các biện pháp đàn áp đẫm máu, bao gồm việc sử dụng các lực lượng an ninh để bắt giữ và tra tấn những người biểu tình, dẫn đến xung đột vũ trang lan rộng làm khoảng nửa triệu người thiệt mạng.

Cuộc xung đột càng trở nên phức tạp khi các nhóm đối lập như Hay’et Tahrir al-Sham (HTS), các lực lượng do Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn, cũng như các nhóm dân quân Kurd, tham gia chiến đấu trên nhiều mặt trận. Sự can thiệp của các quốc gia lớn như Nga, Iran ủng hộ chế độ Assad, và Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ phía phe đối lập làm cuộc chiến trở thành một trong những xung đột phức tạp và tàn bạo nhất trong thế kỷ 21.

Kết thúc cuộc nội chiến và thách thức hiện tại

Cuộc nội chiến kết thúc đột ngột khi các lực lượng nổi dậy do HTS dẫn dắt tiến công vũ bão, chiếm lại Damascus chỉ trong vòng 14 ngày cuối năm 2024, buộc Assad cùng gia đình rời đi. Phiên tòa xét xử và tuyên án tử hình ông Assad cùng các đồng phạm được coi là bước đầu tiên trong tiến trình hướng tới hòa giải và công lý tại Syria. Tuy nhiên, quyết định này cũng đặt ra thách thức lớn về việc liệu Nga có bàn giao các bị cáo cho chính quyền Syria hay không, bởi phần lớn các quốc gia không dẫn độ tội phạm khi có án tử hình. Các chuyên gia và các tổ chức nhân quyền chỉ trích phiên tòa là công lý mang tính biểu diễn chứ chưa thực sự công bằng hay có thể tái hòa hợp xã hội.

Tuy vậy, những phiên xét xử này phản ánh sự thay đổi căn bản sau gần nửa thế kỷ chế độ Assad và tạo tiền đề cho Syria khởi đầu một kỷ nguyên mới trong công lý và chính trị. Các nhóm đối lập và người dân Syria một phần lớn đã hoan nghênh các bản án như sự đền bù cho những đau thương mà họ đã chịu đựng suốt nhiều năm.

Việc xét xử và tuyên án này được phát sóng công khai trên truyền hình nhà nước Syria và thu hút sự chú ý lớn trong nước cũng như quốc tế.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập.

• The Kathmandu Post
• CBC News
• ABC News (AU)
• The Indian Express

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn VN247.