Ông Trump tuyên bố Hormuz là "lãnh thổ mới của Mỹ" và bức tường thép quân sự
Tổng thống Donald Trump đã công khai tuyên bố eo biển Hormuz là "lãnh thổ mới của Mỹ" trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran. Đây là bước đi mới so với những tuyên bố trước đó vào ngày 12/8 khi ông nói Mỹ có "quyền kiểm soát hoàn toàn" khu vực này và phong tỏa hải quân tại Hormuz đã hình thành một "bức tường thép" nhằm đối phó Iran.
Tuyên bố của ông Trump được đánh giá có nhiều hàm ý: thể hiện sức mạnh răn đe Iran, gây sức ép trong đàm phán hoặc là cách diễn đạt ưu thế quân sự quen thuộc. Tuy nhiên, rất khó khẳng định đây có phải là chính sách chính thức của Mỹ hay chỉ là phát ngôn mang tính chiến thuật, nhưng rõ ràng nó va chạm trực tiếp với nguyên tắc cốt lõi của trật tự quốc tế.
Vị trí và vai trò chiến lược của eo biển Hormuz
Eo biển Hormuz là hành lang biển hẹp nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và biển Ả Rập, với điểm hẹp nhất chỉ rộng khoảng 33km. Đây là một trong những eo biển quan trọng nhất thế giới về vận chuyển năng lượng.
Dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho thấy năm 2025, gần 20 triệu thùng dầu/ngày, tương đương 25% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu, sẽ đi qua Hormuz và khoảng 80% trong số đó hướng tới thị trường châu Á. Ngoài ra, tuyến đường biển này còn vận chuyển lượng LNG chiếm khoảng 19% thương mại LNG toàn cầu, trong khi khả năng chuyển hướng qua các tuyến ống dẫn nước chỉ đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu.
Vì vậy, tranh luận về quyền kiểm soát Hormuz không chỉ là bất đồng giữa hai quốc gia, mà là vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu, chi phí vận tải, bảo hiểm hàng hải, lạm phát và an ninh năng lượng của nhiều nền kinh tế trên thế giới.
Thực tế kiểm soát và tình hình an ninh tại Hormuz
Mỹ tuyên bố đã rà phá thủy lôi và mở cửa eo biển trong khi Iran khẳng định Hormuz vẫn đóng cửa cho tới khi các điều kiện nhất định được đáp ứng, như gỡ bỏ phong tỏa cảng Iran, chấm dứt các biện pháp trừng phạt và kết thúc hoạt động quân sự của Mỹ trong khu vực.
Tình trạng các tàu chở hàng không dám đi qua Hormuz tiếp tục kéo dài, số tàu chở hàng đi qua ngày 18/8 chỉ là 6 chiếc, giảm rõ rệt so với mức trung bình 11 tàu mỗi ngày trong 10 ngày trước đó. Điều này cho thấy quyền kiểm soát “hoàn toàn” của Mỹ là một khái niệm cần được xem xét kỹ lưỡng, bởi ngoài ưu thế hải quân, Mỹ vẫn phải đối mặt với năng lực răn đe mạnh mẽ của Iran thông qua tên lửa, UAV, thủy lôi và các lực lượng tác chiến bất đối xứng.
Pháp lý quốc tế về quyền sở hữu và kiểm soát eo biển Hormuz
Về pháp lý, eo biển Hormuz không phải là vùng biển vô chủ, mà nằm trong phạm vi chủ quyền ven bờ của hai quốc gia Iran và Oman. Điều 34 Công ước Liên hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 quy định quyền chủ quyền ven bờ phải phù hợp với chế độ pháp lý dành cho các eo biển quốc tế để sử dụng hàng hải.
Điều 38 và 44 của UNCLOS quy định rõ quyền qua lại quá cảnh và yêu cầu các quốc gia ven eo biển không được cản trở hoặc đình chỉ quyền này. Tàu thuyền và máy bay của mọi quốc gia được phép đi qua liên tục, nhanh chóng và bình thường qua eo biển.
Iran và Oman có thể đưa ra quy định về an toàn hàng hải, phòng tránh ô nhiễm và kiểm soát hải quan, nhưng những quy định này không được mang tính phân biệt đối xử hoặc ngăn cản lưu thông hợp pháp.
Về phê chuẩn điều ước, Oman đã phê chuẩn UNCLOS từ năm 1989, trong khi Iran và Mỹ chưa chính thức trở thành thành viên. Iran lập luận rằng quyền qua lại quá cảnh chỉ áp dụng đầy đủ cho các thành viên UNCLOS, còn Mỹ cùng nhiều quốc gia hàng hải lại coi các quy tắc này như luật tập quán có giá trị ràng buộc rộng rãi.
Hội đồng Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã lên tiếng xác nhận quyền qua lại tại các eo biển quốc tế không được đe dọa hay đình chỉ, thỏa thuận giữa các quốc gia ven Hormuz phải bảo đảm lưu thông không phân biệt đối xử và không được áp đặt phí thông hành.
Rào cản pháp lý và nguyên tắc của luật quốc tế với tuyên bố của Mỹ
Ý tưởng biến Hormuz thành "lãnh thổ Mỹ" đang đối mặt với các rào cản pháp lý lớn nhất theo Hiến chương Liên hợp quốc, trực tiếp liên quan đến quy định tại Điều 2 khoản 4 về cấm sử dụng vũ lực để chiếm đoạt lãnh thổ của quốc gia khác.
Dù Mỹ có thể kiểm soát thực tế eo biển qua ưu thế quân sự, việc chiếm đóng không đồng nghĩa với chuyển giao chủ quyền hợp pháp. Chủ quyền chỉ có thể được chuyển giao nếu có thỏa thuận tự nguyện của quốc gia chủ quyền.
Giáo sư luật hàng hải nhận định rằng quyền kiểm soát tuyến đường thủy không thể ghi đè lên danh nghĩa chủ quyền pháp lý của quốc gia ven biển. Tuyên bố của ông Trump vì thế không chỉ là phát ngôn chính trị mà còn chạm đến những nguyên tắc pháp lý quốc tế quan trọng.
Nguồn tham khảo
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập.
- GNews auto: ong trump thu
- GNews auto: ong trump ap
- GNews auto: iran war trump
- GNews auto: ong trump gay
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Tổng hợp từ các nguồn tin uy tín. Kiểm duyệt của toà soạn VN247.
