Những điểm chính
- Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, áp dụng cho nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế (Chương XVIII).
- Thời gian tạm hoãn tối đa 2 năm, có thể gia hạn thêm 1 lần không quá 1 năm, và không tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Ba điều kiện để được tạm hoãn: vi phạm vì mục đích kinh tế - xã hội hoặc quốc phòng, không tham nhũng, và dự án còn khả năng khắc phục hậu quả.
- Dự thảo cho phép miễn trách nhiệm hình sự ngay từ giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác tội phạm nếu có đủ căn cứ.
- TS Đặng Văn Cường (Trường Đại học Thủy Lợi) đánh giá đây là khái niệm mới trong tố tụng hình sự Việt Nam, phù hợp với Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.
Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi do Bộ Công an xây dựng, trong đó nổi bật là đề xuất bổ sung hai chế định mới: tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và mở rộng căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực kinh tế.
Vì sao cần tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự?
Theo Bộ Công an, đề xuất này xuất phát từ yêu cầu thực hiện các nghị quyết quan trọng của Đảng và Quốc hội, gồm Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước, và Nghị quyết 29/2026 của Quốc hội về cơ chế đặc thù xử lý vi phạm pháp luật đất đai xảy ra trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực, cũng như tháo gỡ các dự án tồn đọng kéo dài.
Mục tiêu cốt lõi là tạo cơ chế cho phép các chủ thể vi phạm có thời gian khắc phục thiệt hại, thay vì bị xử lý hình sự ngay lập tức khi vụ việc còn có khả năng phục hồi và mang lại giá trị kinh tế - xã hội.
Điều kiện được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự
Dự thảo quy định chế định tạm hoãn chỉ áp dụng với người thực hiện các tội thuộc Chương XVIII - nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế. Để được xem xét tạm hoãn, cần đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
- Hành vi gây thiệt hại kinh tế nhưng xuất phát từ mục đích phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh.
- Không có yếu tố tham nhũng trong vụ việc.
- Dự án đang triển khai, chưa hoàn thành, chưa khắc phục được hậu quả vì nguyên nhân khách quan, nhưng vẫn có phương án khả thi và khả năng mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương hoặc đất nước.
Thời gian tạm hoãn tối đa là 2 năm. Nếu cần thiết, có thể gia hạn thêm một lần nhưng không quá 1 năm. Đáng lưu ý, khoảng thời gian tạm hoãn sẽ không được tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, trừ trường hợp đặc biệt theo khoản 3 Điều 27 của Bộ luật. Thời điểm bắt đầu tính là khi cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định tạm hoãn.
Miễn trách nhiệm hình sự - khi nào được áp dụng?
Tiếp nối chế định tạm hoãn, dự thảo cũng bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự cho những trường hợp đã được tạm hoãn và thực sự khắc phục xong hậu quả. Không chỉ dừng ở việc bồi thường thiệt hại, người được tạm hoãn còn cần chứng minh đã tạo ra hiệu quả kinh tế, xã hội hoặc đóng góp cho quốc phòng, an ninh - thể hiện tinh thần nhân văn và nhân đạo trong chính sách hình sự.
Ngoài ra, dự thảo còn cho phép áp dụng miễn trách nhiệm hình sự ngay từ giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác tội phạm - tức là trước khi khởi tố. Cơ sở để áp dụng là khi cơ quan thẩm quyền đã có đủ tài liệu, kết quả giám định, định giá tài sản, xác định rõ hành vi có hay không có dấu hiệu tội phạm, hoặc người liên quan đã tự nguyện khắc phục hậu quả và đề nghị miễn trách nhiệm.
Quy định này nhằm tránh kéo dài thủ tục tố tụng không cần thiết, đồng thời hạn chế ảnh hưởng đến cuộc sống và công việc của người bị tố giác khi chưa có kết luận cuối cùng.
Chuyên gia đánh giá như thế nào?
TS Đặng Văn Cường, giảng viên luật hình sự tại Trường Đại học Thủy Lợi, nhận định đây là khái niệm hoàn toàn mới trong tố tụng hình sự Việt Nam, dù nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng cơ chế tương tự. Ông bày tỏ sự ủng hộ đối với đề xuất này, cho rằng nó phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, vốn nhấn mạnh chủ trương không hình sự hóa các quan hệ kinh tế và dân sự.
Câu hỏi thường gặp
Tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự áp dụng cho những tội danh nào?
Theo dự thảo, chế định này chỉ áp dụng với các tội thuộc Chương XVIII Bộ luật Hình sự - nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế.
Thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự là bao lâu?
Thời gian tạm hoãn tối đa là 2 năm. Nếu cần thiết, có thể gia hạn thêm 1 lần nhưng không quá 1 năm.
Điều kiện nào để được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự?
Phải đáp ứng đồng thời: hành vi xuất phát từ mục đích phát triển kinh tế - xã hội hoặc quốc phòng, không có yếu tố tham nhũng, và dự án còn phương án khả thi để khắc phục hậu quả.
Khi nào được miễn trách nhiệm hình sự theo quy định mới?
Có thể được miễn trách nhiệm hình sự khi đã khắc phục xong hậu quả sau giai đoạn tạm hoãn, hoặc ngay từ giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác nếu đã có đủ căn cứ và người liên quan tự nguyện khắc phục hậu quả.
Theo Tuổi Trẻ
